Platform on civil engineering, underground infrastructure, energy, construction equipment & construction machinery
Speuren naar verontreinigde stoffen
De Maas is met haar lengte van ongeveer duizend kilometer, van de bron in Frankrijk tot aan de Noordzee, één van de belangrijkste rivieren van West-Europa. Voor Nederland en België is de rivier zelfs van levensbelang: naar schatting zeven miljoen mensen zijn voor hun drinkwater afhankelijk van Maaswater. Logisch dus dat Rijkswaterstaat en de betrokken drinkwaterbedrijven de waterkwaliteit nauwlettend in de gaten houden. Ze dachten de waterkwaliteit onder controle te hebben, maar er worden steeds meer stoffen aangetroffen die er niet in thuishoren.
Voor veel chemische stoffen in het water bestaan wettelijke normen. “Als een concentratie boven die norm uitkomt, kan dat schadelijk zijn voor mens en milieu”, vertelt Roel Kwanten, coördinator opkomende stoffen en waterkwaliteit bij Rijkswaterstaat. “Tegelijkertijd produceert onze maatschappij honderdduizenden chemische stoffen, waarvan voor het merendeel geen norm beschikbaar is. Deze worden ‘opkomende stoffen’ genoemd: stoffen waarvan we niet weten of ze schadelijk zijn.” Incidenten in het verleden hebben laten zien hoe kwetsbaar de Maas is. In 2015 leidde een lozing van pyrazool tot maandenlange beperkingen in de drinkwaterproductie. Ook stoffen als melamine, PFAS en recent een schimmelbestrijdingsmiddel zorgden voor onrust. Zulke gebeurtenissen onderstrepen het belang van een vroege signalering.
Rijkswaterstaat bewaakt de waterkwaliteit op twee manieren. Via het programma Monitoring Waterstaatkundige Toestand des lands (MWTL) worden op vaste meetpunten maandelijks monsters genomen. Deze worden in het laboratorium geanalyseerd op circa 2.000 stoffen. “Langs de Maas liggen belangrijke meetpunten bij Eijsden, Stevensweert, Belfeld en Keizersveer”, zegt Kwanten. “De resultaten zijn openbaar via waterinfo.rws.nl. Daarnaast vindt er realtime monitoring plaats vanuit het drijvend laboratorium bij Eijsden. Wordt een grenswaarde overschreden, wordt er een alarm gegenereerd. Drinkwatermaatschappijen beslissen dan zelf of de inname van Maaswater tijdelijk wordt stilgelegd, zodat vervuild water niet in het drinkwaterproces terechtkomt.” Gemiddeld zijn er zo’n dertig alarmmeldingen per jaar.
Het Maasstroomgebied bestaat uit vele zijrivieren die uiteindelijk in de Maas uitmonden. “Verontreinigingen kunnen afkomstig zijn van industrie, landbouw, huishoudens of buitenlandse bronnen”, merkt Kwanten op. “Daarom werken we samen met waterschappen en drinkwaterbedrijven binnen de Schone Maaswaterketen. Ook is er overleg met België, Frankrijk en Duitsland, mede in het kader van de Europese Kaderrichtlijn.” Voor de komende jaren voorziet Kwanten vier categorieën stoffen die de waterkwaliteit negatief kunnen beïnvloeden: PFAS, microplastics, medicijnresten en bestrijdingsmiddelen vanuit de landbouw. “PFAS zijn persistent, breken nauwelijks af en kunnen al in zeer lage concentraties schadelijk zijn. Tegelijkertijd zijn ze wijdverbreid in consumentenproducten en industriële toepassingen, zoals in pizzadozen, anti-aanbaklagen en zelfs lippenstift.”
Rijkswaterstaat opereert als uitvoeringsorganisatie onder verantwoordelijkheid van het ministerie, benadrukt Kwanten. Dat betekent dat zij adviseert, monitort en handhaaft binnen het geldende beleidskader. Tegelijkertijd leeft in de samenleving de vraag of dat kader streng genoeg is, zeker bij stoffen met potentieel grote gezondheidsrisico’s zoals PFAS. Het RIVM geeft al aan dat mensen via voedsel en drinkwater samen meer PFAS binnenkrijgen dan de grenswaarde is. Daarnaast is er nog het zogeheten cocktaileffect: de gecombineerde werking van meerdere stoffen tegelijk. Dat in combinatie met lage rivierafvoeren, waardoor sprake is van minder verdunning, maakt dat de waterkwaliteit onder druk staat. Wat vaststaat: zonder voortdurende metingen, snelle alarmprocedures en intensieve samenwerking tussen overheden en drinkwaterbedrijven zou de Maas als drinkwaterbron veel kwetsbaarder zijn.
