Partner bij emissieloos draaien in plaats van alleen machineleverancier

Eén batterijwissel: een volle werkdag draaien

Langs de Waal bij Ochten werken de nieuwe elektrische rupsgraafmachines van GMB aan de dijkversterking Neder-Betuwe. Geen proefopstelling of demonstratie, maar zwaar grondwerk van ’s morgens vroeg tot het einde van de werkdag. Machinisten Anton Molenaar en Jurgen Kruis merken vooral wat er níét is: motorgeluid, uitlaatgassen en de vermogensdip van een dieselmotor.

Wie bij Ochten op motorgeluid afgaat, loopt de nieuwe graafmachines van GMB gemakkelijk voorbij. Op de Waalbandijk knarsen rupsen over het zand, een bak breekt de puinbaan open en hydrauliek sist bij iedere beweging. Het bekende gebulder van een dieselmotor ontbreekt. In de cabine van Anton Molenaar gaat het werk intussen gewoon door.

Zijn DX355LC Electric is een 35-tons elektrische rupsgraafmachine met een tot 12,3 meter verlengde giek. Geen licht werk dus. Hier wordt diep gehaald en hoog weggezet, precies het soort werk dat veel energie vraagt. Toch worden de twee Powerbox 400-batterijpakketten maar één keer per dag gewisseld. ’s Morgens krijgt de grondverzetmachine een volle set; daarna draait hij de hele werkdag door. De wissel zelf kost volgens de machinisten hooguit vier à vijf minuten. “De elektromotor levert direct zijn maximale koppel”, legt Staad-verkoopspecialist Frank Verbij uit. “Daardoor zakt het toerental niet weg wanneer de machine zwaar wordt belast.”

Kracht

Anton heeft inmiddels ruim tweeënhalf jaar ervaring met elektrisch materieel. “Uiteindelijk blijft het een hydraulische graafmachine. Alleen de aandrijving is anders.” Het grootste verschil merkt hij in de vermogensafgifte. Een dieselmotor moet bij belasting steeds compenseren, terwijl de elektromotor zijn kracht gelijkmatig levert. “Je hebt minder inzinking en een continue oliestroom. De machine blijft gewoon doortrekken.” Ook voor de hydrauliek verwacht hij voordeel: minder schommelingen betekenen mogelijk minder slijtage aan de pompen.

Collega Jurgen Kruis is al even nuchter. “In de manier van draaien merk je eigenlijk geen verschil. Het zijn vooral de dingen eromheen die anders zijn.” De stekker en ontgrendeling moet vóór een batterijwissel correct worden uitgevoerd en de opstartprocedure vraagt een vaste volgorde. Wie te snel wil, kan een stap overslaan. “Dat zijn dingen waar je even in moet groeien.” De nieuw elektrische machines helpen de machinist daarbij, vertelt Frank. “Zo voorkomt een vergrendeling dat de batterij gewisseld wordt terwijl de laadstekker nog is aangesloten.”

De rupsgraafmachines worden ingezet op de dijkversterking Neder-Betuwe van Waterschap Rivierenland en Dijkalliantie Neder-Betuwe, waarin Dura Vermeer, Ploegam en GMB samenwerken. Het totale traject langs de noordelijke Waaloever meet 20,2 kilometer. De uitvoering is begonnen op de eerste negen kilometer tussen Tiel en Ochten. Daarbij gelden strikte regels voor het openleggen van het dijklichaam. De Waal kan snel stijgen; per grondverzetmachine mag daarom maar een beperkte lengte open, zodat het werk bij hoogwater tijdig kan worden gesloten.

Selectie

Voor GMB staat de aanschaf niet op zichzelf. Het familiebedrijf wil in 2030 emissieloos werken en maakte daarvoor jaren geleden al een uitsluitpad voor dieselmaterieel, vrachtwagens en bedrijfsauto’s. “We wilden niet alleen een elektrische machine kopen, maar een partner vinden met wie we verder konden bouwen”, zegt Pascal Ogink, hoofd uitvoering bij GMB. Hij vertegenwoordigt de machinisten en uitvoerders bij de keuze en aanschaf van materieel.

De eisen waren helder: verwisselbare batterijen, voldoende capaciteit voor een volledige werkdag en bij voorkeur één leverancier voor zowel rupsgraafmachines als mobiele graafmachines. Juist op dijken zijn vaste zware laadvoorzieningen niet overal beschikbaar. Met losse batterijpakketten kan de energie naar de machine worden gebracht.

GMB liet machines van verschillende aanbieders op projecten testen. Machinisten draaiden er een dag mee en rapporteerden over stabiliteit, snelheid, banden, bereik en bediening. Vervolgens beoordeelde GMB de kandidaten op functionaliteit, prijs en samenwerking. Staad en zijn elektrische machines kwamen als beste uit deze vergelijking naar voren. Frank bleef tijdens de tests bewust dicht bij de machinisten. “Zij voelen direct of een machine goed aanvoelt, niet stabiel genoeg staat of een bepaalde giekconfiguratie niet bij het werk past. Met die informatie kun je gericht adviseren.”

Maatwerk

Daarna begon het detailleren. Voor iedere machine maakten GMB en Staad een opbouwboek. Niet alleen de lengte van de giek en het verzwaarde contragewicht staan daarin, maar ook de positie van schermen, functies op de joysticks, verlichting, camera’s, stickers en smeerpunten. “De machinist zit er de hele dag in. Dan mag zijn werkplek goed zijn”, zegt Pascal. Drie van de vier bestelde DX355LC Electric-rupsgraafmachines krijgen een identieke lange giek; de vierde wordt korter en krachtiger uitgevoerd.

De totale order bestaat uit vier elektrische DX355LC-rupsgraafmachines, twee elektrische DX165W-mobiele graafmachines en vier extra Powerbox 400-batterijpakketten. Daarnaast bestelde GMB drie conventionele Develons voor werkzaamheden waarvoor elektrisch nog niet altijd haalbaar is. Op het project Neder-Betuwe delen de aannemers bovendien een gezamenlijke pool van 24 batterijpakketten. Eén platform maakt wisselen, laden en onderlinge inzet aanzienlijk eenvoudiger. “Je moet de machine en de energievoorziening als één systeem bekijken”, zegt Frank. “Ook zonder vaste aansluiting op iedere werkplek kun je met een laadplein en wisselbatterijen emissieloos doorwerken.”

Voor de verkoopspecialist van Staad begint de samenwerking pas echt na aflevering. Machinisten kunnen hem rechtstreeks bellen en hun praktijkervaring vloeit terug naar volgende configuraties. “Juist met kritische opmerkingen kunnen we iets. Daarmee worden de machines beter”, volgens Frank.

Op de dijk zakt de bak opnieuw in het dijklichaam. De lange giek strekt zich uit, de bovenwagen draait en tientallen tonnen staal en grond komen geruisloos in beweging. Elektrisch werken kondigt zich hier niet luid aan. Het draait gewoon.