Platform over civiele techniek, ondergrondse infra, energie, bouwmaterieel & bouwmachines
Balanceren voor gevorderden
Een van de belangrijkste knooppunten van de Nederlandse scheepvaart wordt ingrijpend vernieuwd. Bij de Krammersluizen werken Rijkswaterstaat en combinatie ZEEKR de komende jaren aan een renovatie die het sluiscomplex klaar moet maken voor de komende vijftig jaar. Dat gebeurt terwijl de beroepsvaart, recreatievaart, natuurfuncties en waterveiligheid onverminderd doorgaan. Een operatie van formaat, op een locatie waar alles samenkomt.
De Krammersluizen maken onderdeel uit van de Philipsdam en daarmee van de Deltawerken, die na de Watersnoodramp van 1953 werden gerealiseerd. Het complex vormt een cruciale schakel in de vaarcorridor tussen Rotterdam, Antwerpen, Gent en het achterland. Jaarlijks passeren ongeveer 60.000 schepen de sluizen, waarvan zo’n 40.000 beroepsvaartuigen en 20.000 recreatievaartuigen. “Voor veel scheepvaart is dit een onmisbare route”, vertelt Olivier Elseman, omgevingsmanager bij Rijkswaterstaat. “Alleen al voor de recreatievaart geldt: wie vanuit het binnenland naar Zeeland wil, komt vrijwel altijd langs de Krammersluizen.”
Bij het groot onderhoud aan het Krammer-sluizencomplex, gebouwd tussen 1977 en 1987, wordt vrijwel alles aangepakt: van civiele constructies en werktuigbouwkundige installaties tot elektrotechniek en de industriële automatisering. “Wat weinig mensen weten, is dat het grootste deel van het complex zich onder de grond bevindt. Negentig procent van de constructie zit onder water of onder maaiveld”, zegt Olivier. “Je kunt letterlijk van de ene sluis naar de andere lopen via een enorm netwerk van betonnen ruimtes. In feite is het een gigantische bunkerconstructie. Het is zelfs het grootste betonnen kunstwerk van Nederland.”
De renovatie draait niet alleen om het vervangen van verouderde onderdelen. Rijkswaterstaat grijpt het project ook aan om de werking van het complex fundamenteel te verbeteren. De bestaande scheiding tussen zoet en zout water wordt vervangen door een nieuwe, energiezuinigere oplossing die bovendien het schutproces versnelt.
Los van het schutten van schepen, hebben de Krammersluizen nog een functie: ze vormen de scheiding tussen zoet en zout water. Die functie wordt steeds belangrijker nu zoet water schaarser wordt. De huidige installatie werkt met een geperforeerde vloer en diverse schuiven. In de vernieuwde situatie verdwijnen de wandschuiven en wordt gebruikgemaakt van een bellenscherm en aangepaste sluisdeuren met openingen die zorgen voor een gecontroleerde waterstroom. “De nieuwe installatie maakt het schutten ongeveer dertig procent sneller en verlaagt het energieverbruik met circa dertig procent”, legt Edwin Wiek uit, projectmanager bij combinatie ZEEKR. “Daarnaast neemt de onderhoudsbehoefte sterk af doordat veel bewegende onderdelen verdwijnen.”
Een belangrijk onderdeel van deze vernieuwing is de nieuwe luchtfabriek die het bellenscherm voedt. Ook deze installatie wordt grotendeels onder het maaiveld gerealiseerd.
Een van de meest complexe onderdelen van de renovatie is de ombouw en modificatie van de enorme roldeuren van de duwvaartsluizen. “De deuren vormen echt het hart van het project”, zegt Olivier. “Pas wanneer een deur is gerenoveerd, kunnen we verder met de bijbehorende sluiskolk.” De eerste deur werd vorig jaar uitgenomen en naar de werf van Smulders in Vlissingen vervoerd voor renovatie. Daar wordt de deur volledig aangepast aan het nieuwe systeem. In oktober keert de eerste gerenoveerde deur terug naar het complex en vindt de eerste deurwissel plaats.
In dit soort werkzaamheden schuilt veel onzekerheid volgens Edwin. “De werkelijke staat van een deur wordt pas zichtbaar zodra deze uit het water is gehaald. Schelpenaangroei, verborgen slijtage of onverwachte schades kunnen voor verrassingen zorgen.” Dat geldt overigens voor het hele renovatieproject. Tijdens inspecties werden bijvoorbeeld scheuren ontdekt op plekken die moeilijk toegankelijk zijn. “Hoewel dit soort tegenvallers vooraf ingecalculeerd worden, doen ze wel een beroep op de flexibiliteit van de planning”, merkt Olivier op. “Maar dat is ook weer de charme van dit soort complexe renovatieprojecten, waarbij je problemen ontdekt én met elkaar kunt oplossen.”
Parallel aan de werkzaamheden aan de sluisdeuren wordt gewerkt aan een nieuwe spuimiddel-vispassage tussen de duwvaartsluizen in. Via deze constructie kan overtollig water worden afgevoerd én krijgen vissen een betere migratieroute. Voor deze werkzaamheden wordt een enorme tijdelijke kistdam gebouwd. Die neemt tijdelijk de functie van de primaire waterkering over, zodat veilig gewerkt kan worden in bestaande betonnen constructies die daar oorspronkelijk nooit voor ontworpen zijn. “Voor de scheepvaart levert dat soms indrukwekkende beelden op”, zegt Edwin. “Damwandplanken van soms wel 27 meter lang worden tussen passerende schepen door op hun plek gebracht, terwijl het sluisbedrijf gewoon doorgaat.”
Alsof de werkzaamheden aan de duwvaartsluizen en de vispassage nog niet genoeg zijn, start in oktober ook de renovatie aan de eerste kolk van de jachtensluizen. Deze werkzaamheden duren ongeveer acht maanden. Daarbij worden onder meer grote hoeveelheden elektrokabels vervangen en installaties vernieuwd. Verschillende projecten lopen dus parallel op de Krammersluizen. “Alles komt hier samen”, zegt Olivier. “Het is een kruispunt van werkzaamheden, gebruikers, belangen en technische disciplines. Tegelijkertijd blijven de beroepsvaart en recreatievaart gebruikmaken van het complex. Dat maakt het echt balanceren voor gevorderden.”
Het project werd in mei 2024 gegund aan ZEEKR, een samenwerkingsverband van BESIX, BESIX Unitec, Croonwolter&dros, Iemants, Demako en Bosch Rexroth. De werkzaamheden lopen tot medio 2030, met aansluitend een onderhoudsperiode. Edwin prijst de intensieve samenwerking. “Dit project kun je niet vanuit een kantoor aansturen. We zitten dagelijks met Rijkswaterstaat en alle partners bij elkaar om uitdagingen op te lossen. Die verbinding is essentieel.” De ambitie reikt verder dan alleen de Krammersluizen. Rijkswaterstaat ziet het project als een voorbeeld voor toekomstige renovaties van verouderde sluizen in Nederland. Want hoewel de wereld niet volledig maakbaar is en verrassingen onvermijdelijk zijn, staat één doel centraal: een toekomstbestendig sluiscomplex dat nog minstens vijftig jaar bijdraagt aan de Nederlandse economie, waterveiligheid, natuur en recreatie. Of zoals Olivier het samenvat: “We renoveren, onderhouden én houden de scheepvaart draaiende. Dat maakt deze opgave zo bijzonder.”
