Platform over civiele techniek, ondergrondse infra, energie, bouwmaterieel & bouwmachines
In Arcen wordt gebouwd aan een bijzonder stukje waterbouw: een zelfsluitende waterkering van bijna 600 meter lang, die straks dwars door 38 achtertuinen loopt. Daarmee krijgt Arcen de langste zelfsluitende waterkering van Nederland. De realisatie is in handen van Dijkzone Alliantie Arcen, een samenwerking van Ploegam, Dura Vermeer en Hollandia Infra. Zij voeren dit project uit in opdracht van Waterschap Limburg. Juist die samenwerking is belangrijk in een project waarin volgens de betrokkenen niets rechttoe rechtaan is.
De bestaande waterkering in Arcen bestaat uit een afwisseling van groene dijken en harde keringen met coupures. Uit onderzoek bleek dat verschillende dijkvakken niet meer voldeden aan de veiligheidseisen. De belangrijkste tekortkomingen hadden betrekking op hoogte, piping en binnenwaartse stabiliteit. Daarom wordt over een lengte van 4,8 kilometer een nieuwe hoogwaterkering aangelegd en worden delen van de bestaande kering versterkt of verlegd.
Het project is verdeeld in drie gebieden. In Arcen-Noord worden dijken verlegd. Arcen-Midden ligt grotendeels in de bebouwde omgeving. Hier komt over circa 590 meter een zelfsluitende waterkering, aangevuld met onder meer een glazen kering en diverse coupures. In Arcen-Zuid wordt de groene kering versterkt in en rond het Natura2000-gebied. Daar worden bovendien de Lingsforterbeek en de omgeving van de watermolen aangepakt en wordt een vispassage gerealiseerd. De versterking is bovendien gekoppeld aan een zogenoemde systeemmaatregel. Door delen van de kering te verleggen, krijgt de Maas meer ruimte. Daarmee kan water beter worden geborgen en afgevoerd en wordt de kans op hoge waterstanden en overstromingen kleiner.
Het is met name de ligging van Arcen wat het project technisch en organisatorisch uitdagend maakt. De nieuwe waterkering moet zich namelijk voegen naar de bestaande omgeving. Bij horecagelegenheid Alt Arce wordt bijvoorbeeld een deel van het gebouw gesloopt om ruimte te maken voor de nieuwe kering, waarna het restaurant rond de nieuwe constructie wordt teruggebouwd. In appartementencomplex La Tour Meuse wordt de kering zodanig uitgevoerd dat deze aansluit op de bestaande gevel en balkons. De glazen kering vormt daardoor als het ware een balustrade. Ook rondom de historische bebouwing en de oude stadsmuren is gezocht naar een ontwerp dat past bij het karakter van Arcen.
Daarmee is geen sprake van één standaardoplossing die over 4,8 kilometer wordt uitgerold. De kering verandert voortdurend mee met de omgeving. Dat vraagt niet alleen technisch maatwerk, maar ook veel afstemming met bewoners en andere betrokken partijen. “Het hele project is maatwerk. Nergens is het recht toe recht aan”, vertelt Dennis Hageman, technisch manager civiel bij Dura Vermeer. “Het is ingepast en aangepast aan de omgeving en de wensen van bewoners.”
Een van de meest bijzondere onderdelen bevindt zich in Arcen-Midden. Daar komt een zelfsluitende waterkering door 38 achtertuinen. Bij normale waterstanden is de kering nauwelijks aanwezig en kunnen bewoners hun tuin gewoon gebruiken. Pas wanneer het water van de Maas stijgt, komt de kering automatisch omhoog. Dat principe klinkt eenvoudig, maar de uitvoering vraagt uiterste nauwkeurigheid. “De kleppen zijn per tracé op maat gemaakt, zijn ongeveer 9,5 meter lang en wegen circa 7.000 kilogram per stuk”, aldus Dennis. “Het inhijsen en monteren is dan ook millimeterwerk. Daarna worden de kleppen voorzien van waterafdichtingen en afgewerkt zoals afgestemd met de bewoners. De waterkering is daarmee tegelijkertijd een volwaardig onderdeel van de leefomgeving én een technisch waterveiligheidswerk.”
Bij de technische uitwerking is voortgebouwd op eerdere ervaringen. Voor de zelfsluitende kering in Arcen is bijvoorbeeld gekeken naar de uitvoering in Steyl. Een belangrijk leerpunt daar waren de scharnierpunten. In Arcen is gekozen voor een aaneengesloten scharnierbalk, waardoor de maatvoering beter beheersbaar is. Ook de uitvoering van de betonnen bakken is aangepast. Dennis: “Waar normaal gesproken langere constructies worden opgeknipt en voorzien van dilataties met rubberverbindingen, hebben we in Arcen gekozen voor een baklengte van maximaal 150 meter. Door staalvezelbeton toe te passen, konden dilataties worden weggelaten en kon de aansluiting tussen beton en staal worden vereenvoudigd.”
Ook duurzaamheid maakt onderdeel uit van de aanpak. Bij de uitvoering wordt elektrisch materieel ingezet en wordt grond zoveel mogelijk in de omgeving hergebruikt. “Tot nu toe is circa 100.000 kubieke meter zand en klei aangevoerd en verwerkt, waarvan een groot deel afkomstig is uit natuurherstelprojecten Lommerbroek, Straelensbroek en Vreewater van Stichting het Limburgs Landschap”, aldus Marijn Arts, technisch manager bij Ploegam. “Ook hebben we zo’n 100 ton damwand uit de dijkversterking in Steyl opnieuw kunnen toepassen in Arcen. Daarnaast hebben we proeven gedaan met biochar. Biochar zijn verkoolde plantenresten die CO2 opgenomen hebben. Deze plantenresten zijn vastgelegd in het betonmengsel. We hebben dit toegepast in de betonmengsels voor de putdeksels van de zelfsluitende kering.”
Dit najaar staat nog een deel van de kering op de agenda. Dit betreft het resterende deel van Arcen-Midden. Het is ook meteen het lastigste deel, omdat het dicht op de bebouwing is, er weinig werkruimte is én op palen gefundeerd wordt. Marijn: “Tot nu toe konden we om de bestaande kering heen bouwen, nu moeten we deels de bestaande kering slopen om de nieuwe kering te bouwen. Dat vraagt om de nodige noodmaatregelen als het hoogwater wordt. We zijn buitendijks bezig en dus heel afhankelijk van de waterstanden. Het kan maar zo zijn dat we een keer natte voeten krijgen.”
Volgens de betrokkenen is juist de manier waarop Dijkzone Alliantie Arcen en Waterschap Limburg samenwerken een belangrijke kracht van het project. Martijn van den Essen, technisch manager bij Waterschap Limburg: “Er is veel openheid, we nemen elkaar mee in het proces en delen kennis. Daardoor kunnen technische vraagstukken, uitvoeringsproblemen en beheeraspecten al tijdens het project gezamenlijk worden besproken.”
Dat laatste wordt steeds belangrijker naarmate het project vordert. Rond de watermolen komen bijvoorbeeld twee beeksystemen samen en moet de historische Wijmarsche watermolen worden ingepast. “Hier worden bovendien de eerste twee visliften van Limburg en, qua oppervlaktewater, het grootste gemaal van Limburg gerealiseerd. Voor ons als Waterschap Limburg zijn dat nieuwe typen constructies, die niet alleen tijdens de bouw aandacht vragen, maar ook gevolgen hebben voor het toekomstige beheer en onderhoud.”
Als alle werkzaamheden volgens planning verlopen, is Arcen eind 2027 waterveilig en worden in 2028 de laatste werkzaamheden afgerond.
