Met afvalwater gebouwen verwarmen
Wat als het water dat dagelijks door onze riolering stroomt niet alleen afvalwater afvoert, maar ook onze woningen, kantoren en andere verblijfsruimtes verwarmt? Een interessante scope waar GW Leidingtechniek zich de afgelopen jaren met succes in heeft vastgebeten. Met de ontwikkeling van de ERT (Energy Recovery Tube) zet het bedrijf een belangrijke stap richting een duurzamere en meer decentrale warmtevoorziening. Rob Hoogervorst van GW Leidingtechniek geeft ons een college riothermie: het terugwinnen van warmte uit afvalwater.
Als specialist in ondergrondse leidinginfrastructuur werkt GW Leidingtechniek dagelijks voor waterschappen, drinkwaterbedrijven en gemeenten. Vanuit die praktijk ontstond het idee voor riothermie. “Jaren geleden kregen we vanuit Zwitserland de vraag of we een speciale buis konden leveren voor een warmteoplossing. Dat project kwam uiteindelijk niet van de grond, maar het zette ons wel aan het denken. Waarom zouden we niet zelf energie uit water kunnen halen?”

Het principe van riothermie klinkt verrassend eenvoudig. “Afvalwater heeft vrijwel het hele jaar door een temperatuur tussen de 13 en 22 graden Celsius. Met behulp van een warmtewisselaar kan die energie worden overgedragen aan een secundair systeem dat gekoppeld wordt aan een warmtepomp. Zo ontstaat een duurzame warmtebron voor gebouwen en warmtenetten”, legt Rob uit.
De echte doorbraak kwam in 2022. Drie trainees van de Hogeschool Eindhoven sloten zich aan bij GW Leidingtechniek. “Eén van hen, natuurkundestudent Victor, zag direct de potentie van het concept”, volgens Rob. “Tegelijkertijd groeide bij gemeenten, waaronder Rotterdam, de aandacht voor aquathermie: het benutten van energie uit afvalwater, oppervlaktewater en drinkwater. Samen met de gemeente Rotterdam, Victor en ik werkten we anderhalf jaar aan de verdere ontwikkeling van het concept om energie uit afvalwater te winnen.”
In 2023 werd het concept getest bij een groot renovatieproject van het gemaal aan de Willem Schürmannstraat in Rotterdam, waarvoor GW Leidingtechniek ‘toevallig’ de tijdelijke bypassleiding verzorgde in een diameter van 800 millimeter. “In deze bypass had GW de mogelijkheid om de ERT in te bouwen over een lengte van 36 meter. Deze lengte en een debiet van circa 3.000 m3/uur aan mediumwater resulteerde in een enorme hoeveelheid potentiële energie dat via het ERT-systeem werd gegenereerd.”
Het moment waarop de eerste meetresultaten binnenkwamen, voelde voor Rob bijna als een maanlanding. “Na zeven dagen testen bleek dat het systeem precies deed wat we hadden gehoopt. De resultaten waren indrukwekkend. Uit de pilot bleek dat in de bypass ongeveer 200 kW aan warmte kon worden gewonnen. Een prachtige bijdrage om openbare gebouwen, zoals zwembaden of gymzalen te verwarmen, maar ook kantoren en woningen.”

Op basis van de verzamelde data uit de pilot heeft GW Leidingtechniek een rekenmodel ontwikkeld waarmee binnen enkele minuten kan worden bepaald hoeveel energie uit een specifieke leiding gewonnen kan worden. “De belangstelling is groot”, merkt Rob op. “Waterschappen, gemeenten, adviesbureaus en beleidsmakers zien riothermie als een veelbelovende oplossing voor de energietransitie. Vooral ook omdat het een decentrale oplossing betreft voor het creëren van warmte.”
Daarnaast biedt de technologie nog een extra voordeel. “In stedelijke gebieden warmen drinkwaterleidingen steeds vaker ongewenst op door de aanwezigheid van kabels en andere infrastructuur”, zegt Rob. “Door met aquahtermie warmte aan het water te onttrekken, ontstaat niet alleen duurzame energie, maar wordt het water tegelijkertijd gekoeld.”
De eerste commerciële toepassing is inmiddels een feit. Bij de rioolwaterzuiveringsinstallatie in Oijen gaat GW Leidingtechniek de ERT toepassen voor het verwarmen van het slibverwerkingsgebouw op het terrein. En dat is volgens Rob nog maar het begin. “Het systeem is gepatenteerd, een Europese octrooiaanvraag loopt en de gesprekken over nieuwe projecten volgen elkaar in hoog tempo op.”