Ruimtelijk ontwerp maakt waterkering echt onderdeel van Arcen

“Er zit waanzinnig veel techniek in, maar aan de buitenkant zie je dat niet”

Een dijk die niet alleen beschermt tegen hoogwater, maar ook het historische karakter van het Maasdorp versterkt. Waar de vele bezoekers van blijven genieten en waar het aangenaam wonen en werken is. Dat is de ambitie achter de dijkversterking in Arcen, waar Dijkzone Alliantie Arcen samen met Trafique – ontwerpers van landschap en leefomgeving, H+N+S Landschapsarchitecten en NEXT architects werken aan een ruimtelijk ontwerp dat techniek en landschap naadloos met elkaar verbindt. En dat blijkt een flinke ontwerpuitdaging.

De combinatie van landschap, cultuurhistorie en recreatie maakte de ontwerpvraag bij Arcen bijzonder complex. “Je wilt een waterkering realiseren die de noodzakelijke bescherming biedt, maar die tegelijkertijd een aantrekkelijk onderdeel vormt van het dorp en van de beleving langs de Maas”, vertelt landschapsarchitect Pieter Schengenga van H+N+S Landschapsarchitecten. “Ruimtelijke kwaliteit was voor Waterschap Limburg een belangrijk uitgangspunt. Hoe dit te bereiken werd voor een groot deel neergelegd bij de ontwerpers.” Meteen was duidelijk: een standaardoplossing past hier niet.

Techniek die past in de omgeving

De grootste ontwerpuitdaging lag in Arcen Midden. Hier is gekozen voor een zelfsluitende Vlotterkering®, een systeem waarbij een scharnierende klep automatisch omhoog komt zodra het Maaswater stijgt. Pieter: “De belangrijkste vraag hier was: Hoe krijg je een zelfsluitende waterkering ingepast in privéterrein, in beperkte ruimte? Het grootste deel van de tijd moet de waterkering een vanzelfsprekend onderdeel in de openbare ruimte en de tuinen van de bewoners zijn.” De scharnierende klep is daarvoor aan de bovenzijde uitgevoerd als een circa 30 centimeter hoge bak met ruimte voor afwerking met klinkerverharding, vlonderplanken, sedumbeplanting en zelfs gras. “Bewoners en de diverse horecagelegenheden konden daardoor kiezen voor de afwerking die aansluit op de inrichting en gebruik van de rest van hun terrein”, vertelt Arjan Vergeer van Trafique. “Met alle variatie oogt het toch als één nieuwe vestingmuur rond het historische centrum. En er zit waanzinnig veel techniek in, maar aan de buitenkant zie je dat niet.”

Oog voor detail

Niet overal kon een zelfsluitende kering worden toegepast. Op de plekken waar smalle straatjes en stegen richting de Maas lopen, is gekozen voor handmatig te sluiten doorgangen. Deze elementen zijn zorgvuldig ontworpen als herkenbare poorten tussen dorp en rivier, uitgevoerd met natuursteen sculpturen met verfijnde detaillering. Met de opbouw in verschillende lagen, een zorgvuldige hoekoplossing, de inpassing van de schotbalksleuven en een terugliggende hoogtelijn is nagedacht over de uitstraling. Eenzelfde oog voor detail zien we door het hele werk.

De waterkering bestaat uit verschillende onderdelen van dijken, keermuren, flexibele waterkering en de zelfsluitende Vlotterkering®. De waterkering is niet helemaal onzichtbaar weggewerkt. “We hebben gezocht naar een balans tussen het wegwerken van de kering en de zichtbare elementen in het landschap die de ligging en werking laten zien. Dit zit ‘m in de kleine details ter plekke van de doorgangen en overgangen van verschillende keringen”, zo vertelt Michel Schreinemachers van NEXT architects.

Samen ontwerpen aan kwaliteit

Volgens Pieter bereik je dit resultaat alleen door een intensieve samenwerking tussen ruimtelijk ontwerp, technisch ontwerp en de omgeving. “De opdrachtgever heeft vanaf het begin veel aandacht gehad voor ruimtelijke kwaliteit, goed geluisterd naar bewoners en samen opgetrokken met de gemeente Venlo. Al tijdens de aanbesteding werden aannemers uitgedaagd om met innovatieve oplossingen te komen. Met het ruimtelijk ontwerp hebben we binnen het team een mooie bijdrage geleverd waarbij we iets maken dat niet alleen veilig is, maar wat ook echt iets toevoegt aan Arcen.”