Compact ontworpen pompen voor lage én hoge waterstanden Arcen

Pompen met groot werkbereik, hoge efficiëntie en visveiligheid

Met de dijkversterking bij Arcen wordt niet alleen de bescherming tegen hoogwater verbeterd, maar krijgt ook de waterhuishouding rondom de historische Wijmarsche Watermolen een toekomstbestendige oplossing. Een belangrijk onderdeel van het project is de aanleg van een nieuw gemaal bij de Lingsforterbeek. Advies- en ingenieursbureau Tauw verzorgde namens combinatie Dijkzone Alliantie (Ploegam, Dura Vermeer en Hollandia Infra) het ontwerp van het gemaal, waarbij Pentair Nijhuis uit Winterswijk verantwoordelijk is voor het ontwerp, de bouw en de montage van de drie verticale pompen die overtollig beekwater afvoeren zodra de Maas te hoog staat.

De dijkversterking bij Arcen heeft naast de doelstelling versterking en verlegging van de dijk het doel de Lingsforterbeek te herstellen met een vispassage en de bouw van een nieuw gemaal bij de watermolen in Arcen-Zuid. Dat gemaal is noodzakelijk om de historische Wijmarsche Watermolen, waar tegenwoordig graanbranderij en distilleerderij De IJsvogel is gevestigd, ook tijdens hoogwater van de Maas droog te houden. “Bij hoogwater voorkomen de nieuwe groene dijken en de zelfsluitende waterkering rondom Arcen dat Arcen en omgeving onderlopen”, legt Harm Damkot uit, area sales manager bij Pentair. “De Lingsforterbeek blijft echter gewoon doorstromen. Als dat water straks niet meer de Maas in kan stromen, ontstaat achter de dijk als het ware een badkuip die langzaam volloopt. Dat water moet actief worden weggepompt.”

Groot werkbereik

Binnen dit project was de grootste uitdaging om pompen te selecteren die onder sterk wisselende omstandigheden optimaal blijven presteren. “Het brede werkbereik was voor ons een belangrijke uitdaging. De pompen moeten onder zowel lage als hoge waterstanden een hoog rendement behalen én tegelijkertijd visveilig zijn.” Dat vergde uitgebreid hydraulisch rekenwerk. Daarbij moesten verschillende scenario’s worden doorgerekend: hoeveel water moet worden afgevoerd, welk waterpeil moet worden gehandhaafd en hoe gedragen de pompen zich bij uiteenlopende Maaswaterstanden? Iedere pomp krijgt een capaciteit tussen de 27 en 70 kubieke meter per minuut. Daarnaast varieert de opvoerhoogte sterk: van slechts 10 centimeter bij lage waterstanden tot maximaal 5,3 meter tijdens extreme omstandigheden. “Dat is een groot bereik waarbinnen de pompen efficiënt moeten blijven functioneren.”

Visvriendelijk ontwerp

Naast prestaties speelde ecologie een belangrijke rol in het ontwerp. De Lingsforterbeek krijgt een vispassage, waardoor vissen weer stroomopwaarts kunnen migreren. De pompen moesten daarom aantoonbaar visvriendelijk zijn. Pentair past hiervoor een speciaal ontworpen waaier toe, de zogeheten Xcentric. De unieke en gepatenteerde excentrische waaiervorm zorgt ervoor dat vissen veilig de pomp kunnen passeren, met een gelijkmatige waterstroom. In combinatie met de nieuwe vispassage wordt de Lingsforterbeek zo weer beter bereikbaar voor verschillende vissoorten, terwijl het gemaal tegelijkertijd voldoende capaciteit biedt om overtollig water bij hoogwater en hevige neerslag af te voeren.

Alles onder één dak

Voor het project levert Pentair drie pompen uit de VDX-serie met een persdiameter van 600 millimeter. De volledige ontwikkeling vindt plaats in Winterswijk. Harm: “Zelf zeggen we altijd dat we werken ‘van zand tot klant’, waarmee we bedoelen dat we alles voor het productieproces in eigen huis hebben. Naast het ontwerp verzorgen we dus ook de assemblage, het coaten en uiteindelijk het testen van de pompen op onze eigen testfaciliteit.” De pompen zijn momenteel volop in productie. Naar verwachting worden zij eind 2026 uitvoerig getest, waarna begin 2027 de montage in het nieuwe gemaal plaatsvindt.